:Başkale News : | Başkale'den Dünyaya Açılan Tek Meridyen..
Son Dakika
Irak'ın Yeni Cumhurbaşkanı Fuad Masum Oldu 6 ayda 61 gazeteci öldürüldü Baydemir: Hakkari’de kavgada kullanılan silah devlet silahıdır Zana ve Önder, Talabani’yle görüştü Medyanın 3 Ayı: 186 Gazeteci İşten Atıldı Sınırda çadırlar kuruldu, silah sesleri yükselmeye başladı Sünnet edilen kadınların sayısı 130 milyonu aştı Başkale Belediyesi'nden iftar Yemeği 'Demirtaş'a oy vereceğim' Cumhurbaşkanı Adayı Demirtaş Doğa İçin Pedal Çevirdi
6 ayda 61 gazeteci öldürüldü
6 ayda 61 gazeteci öldürüldü
 
Medyanın 3 Ayı: 186 Gazeteci İşten Atıldı
Medyanın 3 Ayı: 186 Gazeteci İşten Atıldı
 
Sünnet edilen kadınların sayısı 130 milyonu aştı
Sünnet edilen kadınların sayısı 130 milyonu aştı
 
Bayram Oteli davasında flaş karar
Bayram Oteli davasında flaş karar
Elbak Coğrafyasında Bir Efsana ‘EŞO’YI MAMEDİ’
 

Elbak Coğrafyasında Bir Efsana ‘EŞO’YI MAMEDİ’

Bu gün sizlerle paylaşacağımız öykü, yaşadığımız coğrafyada, yarım asır öncesi yaşanmış bir ihanetin öyküsüdür.

17 Aralık 2012 Pazartesi 21:15
Yazdır

NAİF YAŞAR-BASKALENEWS

Bu öykü; Mengene sıradağlarının öte yakasında yani, Acem eli sınırları dâhilinde bulunan Kürt köylerinde, iftiraya kurban giden ve amcası oğlu aynı zamanda öz kaynı tarafından, pusuya düşürülerek öldürülen Eşo’nun öyküsüdür.

40 yılı aşkın zamandır yaşanan cinayetin öyküsü, yıllar boyu dilden dile anlatıldı.

Birilerin ‘eşkıya’ dediği, birilerinin ise ‘ihanete başkaldıran ‘mit’’ olarak tanıdığı Eşo, nam ı değer Eşo’yé Mamedi’nin pusuya düşürülerek öldürülmesi 1971 yılında gerçekleşti.

 

XALé MUSTAFA ANLATIYOR

Uzun yıllar öncesinde yazmak istediğim bir öykünün detaylarını öğrenebilmek için; Son yılların en şiddetli kar yağışının olduğu bir gece vakti, Çaldım Xalé Mustafa’nın kapısını.

Takvim yaprağı,2012 yılının 17 Aralık tarihini gösteriyordu…

80’nine merdiven dayayan Xalé Mustafa, yüzünü kaplayan tarifsiz tebessümle karşıladı beni ve oturduğu kanepenin kıyısında bir yer açarak oraya oturmamı istedi.

Kıramadım Xalé Mustafa’yı.

Ne dediyse onu yaptım ve yıllardır bir kurt misali içimi kemiren ’Eşo efsanesi neydi?’ sorusunu yönelttim.

Bu soru karşısında göz bebekleri nemlenen –asırlık çınar Xalé Mustafa ‘dur hele çaylarımız gelsin de, anlatayım sana olan bitenleri’  diyor ve önüne konulan çay’dan bir yudum aldıktan sonra, başlıyor yarım asır öncesinde yaşanmış ihanetin öyküsünü anlatmaya.

“Eşo; İran’ın Kürt bölgesinde 24 köye yayılmış Mamedi aşiretinin bireyiydi. Selmas şehrine bağlı Heci Cefané köyünde oturuyordu. Türkiye sınırları dâhilinde bulunan Kürt köylerine de sık sık gelip gidiyordu. Çünkü her iki ülkenin sınırları içinde kalan Kürt köylüleri bir birlerine hısım ve akrabaydılar. Eşo, bizim köylere geldiğinde babamın evine sıkça misafir olurdu. Ben o sıralar kırk yaşlarında falandım. o da yaklaşık benim yaşlardaydı. Çok sohbet etmişliğimiz vardı’

 

EŞO; BİR İNSAN AZMAN’YDI

 

Xalé Mustafa, yarıladığı çaya ara verip, sözü Eşo’nun fiziksel yapısında yoğunlaştırarak şunları söylüyordu.

‘Esmer, uzun boylu, boyuna göre cüsseli ve yakışıklı biriydi. Bir o kadar da insancıl ve yapıcı biriydi. Evli ve Ferhat ile Ferhedün adında iki erkek çocuğu vardı. Babası Ahmet(Ehmedé Din) hastaydı ve evin bir bölümünde zincire bağlıydı. Çünkü salıverildiğinde çok saldırgan davranıyordu. Annesi, bölgede cömertliği ve milliyetçiliği ile nam salan Toso’nun kızı Nuriye’di.Eşo’nun üç de erkek kardeşi vardı. “

Eşo’nun nam ı diğer Eşret’i Mamedi’nin kendi halinde, ticaretle uğraşan, beladan uzak, ağalık, beylik arayışı olmayan biri olduğunu söyleyen Xalé Mustafa,’Eşo’yu kalleşçe vurdular, hak etmemişti’ diyerek, efsanenin detayına temkinli sözcüklerle devam ediyordu.

‘az önce dediğim gibi, uzun boyu, cüsesi ve mertliği ile yörede nam salan Eşo, ticaretle uğraşıyordu. o Zamanlar Afyon adı verilen uyuşturucu, Türkiye üzerinden, Sınır köylerindeki tacirler tarafından İran’a götürülüp satılıyordu. Yine böyle bir sevkiyat sırasında uyuşturucu madde yakalandı ve yüklü miktardaydı. Söz konusu uyuşturucunun Eşo’nun olduğu söylendi. Ancak sürekli evimizde kalan bu adamın böyle bir olayın içinde olmadığına tanıklık ederim. Geçmiş zamandır, Eşo hayatta değil. Ama vicdanen konuşmak lazım. Eşo bu olayda günahsızdı. Ne var ki günahsız olması onu İran devletinin nezdinde suçlu olmaktan kurtaramadı. Yakalan uyuşturucudan dolayı Eşo, İran devleti tarafından olayın faili olarak aranmaya başlandı ve gıyabında ağır cezalar verildi.Eşo artık bir firariydi.’

EŞO’NUN YAKALANMASI İÇİN KÜRTLER SİLAHLANDIRILDI

İran devleti tarafından ‘uyuşturucu ticareti yapmakla’ suçlanan Eşo’yé Mamedi, yakalanmamak için kaçmaya başladı. adı ‘firari’ye çıkan Eşo,Elbak (Başkale) köylerine daha sık gelmeye başlıyor ve Xalé Mustafa ve ailesinin yanına sığınarak gelişmeleri izliyor.

Bundan sonraki süreci de evinde Eşo’yı barındıran Xalé Mustafa şöyle anlatıyor.

 

“İran devleti uzun yıllar Eşo’nun peşine düştü ama bir türlü yakalayamadı. Eşo hakkında İran güvenlik güçlerine giden her ihbar sonrası İran güvenlik güçleri Eşo’nun geçebileceği güzergâhlara pusu attı ve her defasında Eşo, birçok İran Pastarını öldürerek çemberi yardı. Eşo’yla baş edemeyeceğini anlayan İran devleti, devreye yörede nüfuz sahibi olan Kürt aşiretlerini devreye soktu. Eşo’nun yakalanması için, sınırdaki Kürt köylülerini silahlandırdı ve maaş’a bağladı. Bu aşiretlerden biri de, Başını Heci Zébı denilen aşiret ağasının çektiği Evdoyi aşiretiydi. İran ve Türkiye sınırları dâhilinde bulunan Kürt coğrafyasında aşiret mensupları bulunan Evdoyi aşireti, Eşo’yu yakalayıp İran devletine teslim etmek için harekete geçti.”

ANNESİNİ, ELİNDE KURAN -I KERİM’LE HECİ ZéBI’YE GÖNDERDİ.

Kutaz ağa’ya bağlı Evdo’yi aşireti, İran devletinin verdiği silah ve parayla Eşo’nun peşine düşünce, Eşo’nun mensubu bulunduğu ve Kürt mücadelesine sunduğu katkılarla adından söz ettiren aşiret ağası Senar Mamedi’nin liderliğini yaptığı Mamedi aşireti bu olaydan ciddi hoşnutsuzluk duyar.

Aşiretler arasında Eşo olayından kaynaklı tatsızlıklar başlar, her geçen gün iki aşiret arasındaki gerginlik daha da artar.

Bundan sonraki gelişmeleri yine Xalé Mustafa’nın anlatımlarıyla aktarıyorum.

‘Eşo’nun yakalanıp İran devletine verilmesi için, Evdoyi aşireti silahlandırılınca, bu gelişmelerden kaygı duyan Senar Mamedi (Ki Senar, Yüksel tahsil görmüş, çeşitlki Avrupa ülkelerinde okumuş ve İran Kürtleri ile Mella Mustafa Barzani hareketinde görev almış bir Kürt yurtseveridir.) aşiretler arasında tırmanan gerginliğe ‘dur’ diyebilmek için Evdoyi aşiret büyükleri nezdinde girişimlerde bulundu ama Evdoyi’leri takındıkları tutumdan vazgeçiremedi. Bunun üzerine Eşo tekrar devreye girdi ve olası aşiret kavgasının önüne geçebilmek için Annesi Nuriye’nin eline Kuraan ı Kerim vererek, Evdoyi aşiret reisi Heci Zébı’nın evine gönderir. Nuriye Hanım, Heci Zébı’nın evine giderek elindeki Kuran ı Kerim’i kaldırıp, Kutaz ve aşiretinin Eşo’nun peşini bırakmasını ister. Oysa Heci Zébı, Kürt kültüründe büyük bir önem atf eden Kadının rolünü görmezden gelir ve tüm değerleri çiğneyerek Eşo’nun annesine şu cevabı verir “Ben senin oğlunun kafasını koparıp İran şahına göndereceğim. Bunu yapmak için Şah’a verilmiş sözüm var’ der. Nuriye Xanım ,Zébı’nın bu tavrı karşısında evi terk eder’

EŞO TEK TABANCA KÖYÜ BASAR

Evdoyi aşiret reisi Heci Zébı’nın bu tavrını ‘Kabul edilemez’ Bulan Eşo, Annesi şahsında Kürt kadınına karşı sergilenen hakaret karşısında silahlanarak Heci Zébı’nın köyünü basar.

Söz Yine Xalé Mustafa’da.

“Eşo’nun annesi büyük bir hakarete uğramıştı ve bu hakarettin Kürt kültüründeki ifadesi ‘Ölümdü’…Eşo Boz tay’a atladı(Arap seglavisi olan Tay’ı çok seviyordu) ve yanına yirmi adamını alarak, Heci Zébı’nın ’nın köyünü bastı. Günlerden Ramazan ayının son gecesiydi. Yıl 1971…Köylüler, Köyde camii olmadığı için, köydeki bir evde toplanmış ve orada Teravih namazı kılıyorlardı. Eşo, Evin kapısını araladı ve elindeki mavzerle teravih namazında olan Evdoyi aşiretine mensup insanları taradı, saldırı sırasında kırk kadar insan öldü.(kimi çevreler bu sayının daha da fazla olduğunu söylüyor).Daha sonrada köyden ayrılarak, Türkiye’de bulunan Saçan köyüne döndü. Eşo’nun köy basmasından sonra iki aşiret arasında büyük husumet başladı zira bu iki aşirete bağlı köylerde birbirlerine komşu köylerdi.”

DEVLETİN, AŞİRETİN BAŞ EDEMEDİĞİ EŞO, AİLE İHANETİNE KURBAN GİTTİ

Xalé Mustafa’nın anlattığı efsanede son sahneler oynanıyordu. İran devletinin yakalayamadığı, silahlandırılmış aşiretin, üstesinde gelemediği Eşo yani Eşo’yı Mamedi, aile bireylerinin kurduğu tezgâhla ölüme kucak açtı.

Hikâyeyi uzun uzadıya anlatan Xalé Mustafa, öykünün sonuna geldiğinde hem duygulanmış hem de Kürtler arası ihanetin yarattığı tahribatla iyice kederlenmişti.

Oysa yarım kalan bir öykü vardı.

Direttik ve boğazında düğümlenen cümlelerle, ihanetle son bulan bir yaşama dair hikâyeye şu cümlelerle son noktayı koydu.

“Eşo artık bir efsane olmuştu. Anneler, çocukları uyumadığı zaman ‘bak Eşo gelecek’ diyerek uyutuyordu. Eşo’nun adı yedi düvelde duyulmuştu. Ama Eşo’nun bağlı olduğu Mamedi aşireti dahi bu gelişmelerden ürküyor ve Eşo’yla baş edemedikleri için yeni yöntemler devreye sokuyorlardı. Yapılan tüm girişimler sonuç vermeyince çare, kurulacak tezgâh ve dümenlerde arandı. Yani ihanet silahı devreye sokuldu. Yani bir şekilde Eşo ortadan kaldırılacaktı, Mamedi aşiret büyükleri karar verdi. Senar’ın çocukları Cengiz, Cemal ve Kemal(bu üç kardeş hem Eşo’nun amcası çocukları ve hem de kayınbiraderleriydiler),Türkiye’de Van ili Başkale ilçesine bağlı Kurakpilan (Kuraxpila) köyüne geldiler. Eşo’da o aralar bu köyde saklanıyordu. Eşo’ya ‘seni alıp İran’a gideceğiz ve Evdoyi aşireti ile sulh yapacağız. İran devleti de ‘barış yaparsanız Eşo’yı af ederiz demiş’ diyerek, Eşo’ya tezgâh kurarak İran’daki Hacı Cefan köyüne götürdüler. Eşo’yi yanlarında götüren ekip, konakladıkları evde akşam yemeği sonrası ‘Senin Tay hastalanmış, huzursuz kalkıp bir baksana ‘ deyince, Tay’ını canından çok seven Eşo, hayvanların barındığı küme girer. Amcası oglu ve kaynı olan Cengiz ise, önceden hayvan yemliğine girerek, elindeki silahla saklanır. Eşo, Tay’ın başını tutup neden huzursuz olduğuna bakınca, Cengiz elindeki silahi Eşo’nun çenesinin altına dayar ve şarjorü boşaltır, Eşo orada can verir. Eşo’nun kardeşi olan Şemsettin ise olaylardan habersiz, başka bir köyde tandırın başında otururken, yine Cengiz’in kardeşi olan Cemal tarafından öldürülür. Ve İran ile Türkiye’de uzun süre adından söz ettiren Mamedi’lerin ‘asi Eşkiyası’ böylelikle bir efsane olup Mengene dağlarına veda eder.”

Son cümleleri inci tanesi gibi dudakları arasında dökülen Xalé Mustafa, yıllardır ağızdan ağız’a söylenerek, dengebjlerin türkülerine konu olan ‘Eşo Hikâyesi’ne son noktayı koydu.BASKALENEWS

 

 


Anahtar Kelimeler: gün, sizlerle, paylaşacağımız, öykü, yaşadığımız, coğrafyada
Bu haber toplam 11219 defa okunmuştur
Haber Yorumları
Yorum Ekle
olayı güzel yazmışsın tbrkler ama fotoğraflar olmamış.bide cemal kemal eşonun öz amcası cengiz ise amcasının oğlu ve kayınbiraderı
reşan mamedi - 2013-05-12 10:18:46
mamedi aşiretinden eşo büyük bir kürt kahramanıdır.siirtteki tüm mamediler adına onun bu denli cesurluğu takdir toplamıştır.bu efsanesi hiç dillerden düşmemiş ve her zaman büyüklerimiz anlatmıştır.Allah mekanını cennet yapsın......
mamedi aşireti - 2013-02-15 12:08:25
öncelikle tarihi bilgileri paylaştığınız için teşekkürler yalnız önemli hatalar mevcut 1 Evdo’yi aşireti Kutaz ağa’ya bağlı değil simko ağaya bağlıdır 2 evdoi aşireti heci zebi başını çekmiyor 3 o dönemde evdoilerin bağımsız bir kürdistan devleti kurmak için iran devletiyle savaş halindeydi ki diğer aşiretler tarafıdan desteklenmemiştir bu evdoi iran işbirlikçi tezini çürütüyor saygılarımla
serkan - 2012-12-20 15:56:55
Tüm Yorumlarları oku
 Diğer Haberler
 
Yazarlar
Misafir Yazarlar
Anket
BAŞKALENEWS YENİLENDİ
KÖTÜ OLMUŞ
İYİ OLMUŞ
ÇOK İYİ OLMUŞ
Çok Okunanlar
Çok Yorumlananlar
Videogaleri
Fotogaleri
Finans
İMKB 100
USD ALIŞ
USD SATIŞ
EURO ALIŞ
EURO SATIŞ
POUND ALIŞ
POUND SATIŞ
ALTIN ALIŞ
ALTIN SATIŞ
Hava Durumu
Havadurumu
Tarihte Bugün
Lig Puan Durumu
 
TAKIM
O
G
B
M
P
Hakkımızda | Künye | Reklam | İletişim | RSS
Bu sitede yayınlanan tüm materyalin her hakkı saklıdır. Kaynak gösterilmeden kullanılamaz. www.baskalenews.com
Yazılım: Haber Sitesi Kur